Những chiếc bát gốm đen

nhung chiec bat gom den

Đặt một chiếc bát gốm ngày nay bên cạnh một chiếc bát gốm thời Lý Trần, người ta không khỏi băn khoăn, sao lại có lúc con người sống đẹp và khỏe mạnh như vậy, không khỏi nghi ngờ về văn minh hiện tại như là sự tụt hậu của phẩm chất nhân tính.

Chiếc bát Trần chân cao, vẽ hoa văn lam loáng thoáng như cây cỏ, dáng giản đơn gồm khối lòng bàn tay ở trên chồng lên khối trụ ở dưới, đặt khít tay những tráng sĩ đánh quân Nguyên.

Chiếc bát Lý thì thanh nhã, mỏng và lượn vành, như bông hoa trên tay. Kiểu dáng đồ vật nói lên cái đời sống sinh ra nó, người sử dụng nó. Chắc hẳn Lý Trần là thời kỳ người Đại Việt sống rất thanh thản trong tinh thần Phật Giáo.

Đó chỉ là một phỏng đoán, vì hai thời đại đó cũng đầy rẫy chiến tranh khốc liệt đằng khác, nhưng một phong cách nghệ thuật cho cả nước, cho thấy tính thống nhất của cộng đồng dân tộc.

Gốm hoa nâu là sản phẩm đặc biệt của gốm Lý Trần, được gọi theo màu nâu bôi trên các phần trang trí không men. Màu nâu này chiết xuất từ đá quặng có màu nâu đỏ, có hàm lượng oxit sắt khi nung gốm tới nhiệt độ 1300 độ C.

Chúng có màu nâu đen bánh mật, nâu cà phê, nâu đỏ nhạt, nâu vàng, trang trí gốm hoa nâu, người ta làm theo hai cách là: hoa văn nâu nền men trắng, hoặc hoa văn trắng nền nâu.

Bát gốm đen là một trong những kiểu thức đặc biệt của gốm hoa nâu. Vì chúng có màu sẫm hơn, thiên về đen bánh mật. Qua bảy tám trăm năm dưới lòng đất, lớp màu nâu đen trở nên đen bóng hơn về bề mặt lì hơn.

Không rõ người ta sẽ dùng chúng để ăn cơm, hay đựng thức ăn gì, hoặc chỉ để uống rượu. Như ta thường thấy trong các bộ phim lịch sử Trung Quốc. Loại bát gốm đen lòng nông, màu đen bôi chừng ⅔ phía trên, còn phía dưới để mộc vốn phổ biến từ Trung Quốc tới Việt Nam, có lẻ từ khoảng thế kỷ 10.

Nếu không được tạo hình đẹp, chúng chỉ là loại bát thông thường rẻ tiền, dễ vỡ, giống hệt như bát đàn thế kỷ 18, do làng Bát Tràng sản xuất. Loại bát gốm đen có tính nghệ thuật hoặc chân thắt nhỏ, miệng lọc rộng.

Có thể vuốt chìm thành từng khía như cánh hoa súng trong thành bát, hoặc chiết trung từ dáng chiếc bát hình thuyền thời Hán Đường, và dáng chiếc âu miệng rộng. Hai loại bát này, người ta hoặc bôi đen toàn bộ, hoặc trang trí vân chân chim có màu trắng, do cạo bớt màu nâu đi, để lộ xương gốm.

Việc trang trí hoa văn chân chim được làm tinh xảo tới mức, người ta có cảm giác một con chim nào đó vừa đi qua, dẫm lên chiếc bát và để lại những dấu chân. Cùng là một dáng, đáy thắt nhỏ, miệng loe rộng, nhưng phủ men ngọc khác hẳn với bôi đen.

Bát men ngọc có sự nhẹ nhàng, tinh nhã, gợi ý cho việc đựng đồ ăn ngọt hay yến sào. Bát gốm đen chắc khỏe, có vẻ trầm ấm, hợp với việc cầm vò rượu đổ vào đấy những bát đầy.

Cách mà các tráng sĩ thời cổ muốn tỏ sức mạnh của mình trong ẩm thực, gọi là Tửu Phùng Tri Kỷ Thiên Bôi Thiểu (Uống rượu gặp người tri kỷ thì ngàn chén cũng ít). Bát gốm đen chiếm lượng nhỏ trong đồ gốm Việt Nam, và sau này hình như không còn được ưa chuộng nữa, nên tự nó là hiếm hoi và đặc sắc.

Thời xa xưa, người Phương Đông thường làm những chiếc bát gỗ quét sơn đen và đỏ son. Lớp sơn ta có khả năng chống thấm, dùng nhiều nước sơn bóng và nhẵn. Đây có lẽ là gợi ý cho loại bát gốm đen sau này.

Màu đen tùy từng thời đại, cũng là màu được ưa chuộng ở trong chất vải, chất gỗ và chất gốm nó gợi lên cảm giác trang trọng, đơn giản và thượng võ. Khi sang Đại Việt, vào thời Trần (1226 – 1400) sứ Tàu đã ghi lại: “dân tình thường mặc đồ đen trông như một bầy quạ, ra đường thường không mang binh khí và thích đấu võ tay không”.

Ta hình dung con người thời đó mạnh mẽ và cương trực, lại có độ khoan dung của những Phật tử, họ dùng những bát gốm đen lớn để uống rượu, ăn cơm và rau bằng những chiếc bát men ngọc thanh nhã.

Bát đũa tuy là đồ dùng thường nhật nhỏ mọn, nhưng cái thường nhật lại thể hiện mức độ văn hóa rõ nhất. Nhìn vào đồ gốm Lý Trần thấy rõ đây là thời võ công thịnh trị, thời mà văn minh Việt có được sự tập trung.

Dưới ánh sáng của tinh thần Phật Giáo, có được cái mà vua Trần Thái Tông đã viết trong Khóa Hư Lục là “Chớ có cắm cổ nhai cơm, mà uổng phí cả đời người”.

Phan Cẩm Thượng

Xem thêm bài viết: Lầu chuông đón gió

Bạn đang xem bài viết:
Những chiếc bát gốm đen
Link https://myhocdaicuong.com/nghe-thuat/nhung-chiec-bat-gom-den.html

Tìm kiếm có liên quan: Bát cơm men đen lòng gốm; Bát gốm đen thời Lý Trần; Bát gốm màu đen với chiếc thìa bạc; Bộ bát đĩa Nhật men mát đen; Dòng sứ hoàng địa hồng qua chiếc bát thời đồng trị; Dưới góc nhìn tác giả viết về bát gốm đen; Địa chỉ mua những chiếc bát gốm đen; Gốm Bát Tràng đen loại nào tốt; Mẫu bát dĩa Bát Tràng đẹp cao cấp;

Tìm kiếm có liên quan: Mua bán cơm men đen lòng gốm giá tốt; Mua bộ bát đĩa men đen cao cấp Bát Tràng; Nơi bán bát chiết yêu giá rẻ uy tín chất lượng nhất; Những chiếc bát gốm đen tại Việt Nam; Những chiếc bát úp ngược trong lòng nung; Review bát cơm men đen có vân; Tổng hợp cái bát sứ giá rẻ bán chạy nhất; Thư viện trực tuyến hàng đầu Việt Nam về gốm.

Chia sẻ bài viết: